کتاب لاک جنبنده زمین

روایتی از انتقام، قحطی و کتابی مقدس

در سال‌های اخیر، بخشی از رمان‌نویسی معاصر ایران به سمت آثاری حرکت کرده که صرفاً روایتگر یک داستان نیستند، بلکه می‌کوشند لایه‌های پنهان تاریخ، مناسبات قدرت و بحران‌های اجتماعی را در قالب ادبی بازخوانی کنند. کتاب لاک جنبنده زمین نوشته پیمان اسماعیلی را می‌توان در همین جریان ارزیابی کرد؛ رمانی که با فاصله گرفتن از روایت‌های خطی و ساده، خواننده را وارد جهانی ناآرام و چندلایه می‌کند. این کتاب از همان عنوان خود نشانه‌هایی از بی‌قراری، تغییر و حرکت را با خود دارد و مخاطب را برای مواجهه با متنی متفاوت آماده می‌کند.

از افیون ساسون تا افسون لاک

پیرنگ اصلی کتاب لاک جنبنده زمین بر دو محور موازی استوار است: نخست، نزاع قدرت و انتقام‌جویی خاندان ساسون در متن تجارت تریاک و بحران قحطی اصفهان؛ و دوم، کشف شهودی و اسرارآمیز کتابی به نام لاک توسط شخصی به نام شهباز در کرمانشاه. این کتاب که دارای زبانی نمادین و تصاویری غریب است، به عنوان اثری سلطانی و مقدس معرفی می‌شود که پتانسیل اعطای قدرت‌های فوق‌طبیعی را دارد. نویسنده با پیوند زدن این وقایع به حضور نمادین یک نهنگ عظیم‌الجثه در لایه‌های زیرین زمین، فضایی سوررئال و آخرالزمانی خلق کرده است که در آن لرزه‌های فیزیکی زمین با اضطراب‌های وجودی شخصیت‌ها گره می‌خورد.

چهره‌های چندبعدی در رمان لاک

کتاب لاک جنبنده زمین با شخصیت‌پردازی‌های غریب و چندبعدی روایت می‌شود:

• یعقوب: موجودی که نیمه‌فرشته و نیمه‌انسان توصیف شده است.

• اسماعیل: کسی که شایعه شده می‌تواند مرده‌ها را زنده کند.

• آشر: شخصیتی که برای رسیدن به اهدافش از هیچ شکنجه‌ای رویگردان نیست.

• شعاع: زنی مرموز که عمارتی بزرگ و پر رمز و راز دارد.

• شهباز و رضا: کسانی که عمر خود را صرف ترمیم کتاب‌های خطی و نسخه‌های قدیمی کرده‌اند.

• ایلام: پسری نابینا که از آینده خبر دارد.

رئالیسم جادویی و روایت سینمایی

پیمان اسماعیلی که پیش از این با آثاری چون برف و سمفونی ابری و نگهبان و همین امشب برمی‌گردیم شناخته شده بود، در این رمان به سراغ سبکی متفاوت رفته است:

• رئالیسم جادویی و اسطوره: او از مفهوم دینی و اسطوره‌ای «دابة الارض» (جنبنده زمین که در آخرالزمان از زمین خارج می‌شود) الهام گرفته و آن را با وقایع تاریخی ایران گره زده است.

• آخرالزمان تکرارپذیر: در جهان کتاب لاک جنبنده زمین آخرالزمان یک واقعه یک‌باره در انتهای تاریخ نیست، بلکه مفهومی است که هر چند سال یک‌بار در گوشه‌ای از زمین رخ می‌دهد.

• روایت چندصدایی: داستان از دید شخصیت‌های مختلف و با ضرب‌آهنگی نسبتا تند و سینمایی روایت می‌شود.