جایزه فرانتس کافکا: پیشگوی نوبل در کوچه‌های مه‌آلود پراگ

یکی از رازآلودترین و جذاب‌ترین ابعاد جایزه فرانتس کافکا، شهرت آن به عنوان «قطب‌نمای نوبل» است. در محافل ادبی جهان این باور وجود دارد که اگر می‌خواهید بدانید آکادمی سوئد (نوبل) به چه کسی فکر می‌کند، باید ببینید داوران در پراگ چه کسی را انتخاب کرده‌اند. 

• سال ۲۰۰۴: هیئت داوران در پراگ، «الفریده یلینک» (نویسنده اتریشی) را برگزید. تنها چند ماه بعد، آکادمی نوبل نام او را به عنوان برنده نوبل ادبیات اعلام کرد.
• سال ۲۰۰۵: درست سال بعد، جایزه فرانتس کافکا به «هارولد پینتر» (نمایشنامه‌نویس بریتانیایی) رسید. در کمال ناباوری، در اکتبر همان سال، پینتر برنده نوبل ادبیات شد.

این دو انتخاب پیاپی و همزمان، باعث شد بنگاه‌های شرط‌بندی ادبی (مانند Ladbrokes) از آن پس نگاهشان را روی برنده کافکا قفل کنند. پیام واضح بود: سلیقه پراگ، همان سلیقه استکهلم است، اما چند ماه جلوتر.

اگر یلینک و پینتر نمونه‌های «پیشگویی فوری» بودند، «پیتر هاندکه» ثابت کرد که جایزه فرانتس کافکا می‌تواند استعدادهای نوبل را حتی یک دهه زودتر شناسایی کند.

• هاندکه در سال ۲۰۰۹ برنده جایزه فرانتس کافکا شد. در آن زمان او به دلیل مواضع سیاسی‌اش به شدت منفور بود و کمتر کسی فکر می‌کرد نوبل ریسک انتخاب او را بپذیرد.
• اما ۱۰ سال بعد، در سال ۲۰۱۹، کمیته نوبل دقیقاً همان مسیری را رفت که داوران کافکا رفته بودند و جایزه را به هاندکه داد. این نشان داد که معیارهای زیبایی‌شناختی و ادبیِ داوران پراگ، اغلب جلوتر از زمان خود حرکت می‌کند.

علاوه بر کسانی که هر دو جایزه را بردند، جایزه فرانتس کافکا به نویسندگان بسیاری تعلق گرفته که همواره به عنوان «نامزدهای اصلی و ابدی نوبل» شناخته می‌شدند. این موضوع نشان می‌دهد که لیست برندگان کافکا، در واقع همان «لیست کوتاه» (Shortlist) غیررسمی نوبل است:

• فیلیپ راث (برنده کافکا ۲۰۰۱): بزرگترین نویسنده آمریکایی که نوبل نگرفت.
• ایوان کلیما و میلان کوندرا: دو غول ادبیات چک که هر دو کافکا را بردند و سال‌ها شانس نوبل بودند.
• هاروکی موراکامی (برنده کافکا ۲۰۰۶): که هر سال در اکتبر، هوادارانش منتظر نوبل هستند.
• مارگارت اتوود (برنده کافکا ۲۰۱۷): که هم‌اکنون از شانس‌های اصلی نوبل محسوب می‌شود.
• یان لیانکه (برنده کافکا ۲۰۱۴): نویسنده چینی که بسیاری معتقدند نوبل بعدی چین متعلق به اوست.